Пенальти серия: футболдың ең қатал ойлап табуының тарихы
Пенальти серия — футболдың ең талқыланатын элементтерінің бірі. Бірақ бұл жүйе қайдан шықты және неге оны «қатыгез» деп атайды?
Бүгінде пенальти серия кез келген ірі турнирдің ажырамас бөлігіне айналған. Финал болсын, ширек финал болсын — матч тең аяқталса, командалар нүктеден соққы жасауға шығады. Алайда бұл жүйе сонша жылдар бойы болған жоқ. Футбол тарихында бейтарап ойын нәтижелерін анықтаудың басқа да тәсілдері болды — қайта матч, монета лақтыру. Солардың ішіндегі ең «қатыгез» деп танылғаны да — монета.
Пенальти серияның ресми форматы 1970 жылдары спортқа енді. Алғашқы ресми пенальти сериясы өткізілген сәтте ешкім нені күтерін білмеді. Ойыншылар тарихта бірінші болып соққы жіберіп алған адам болып қалудан қорықты — бұл жауапкершілік психологиялық тұрғыдан орасан зор еді. Алаңға шыққан әрбір ойыншы жалғыз: бір жағында қақпашы, екінші жағында мыңдаған көрермен.
Жүйені енгізудің басты себебі — алдыңғы тәжірибелердің әділетсіздігі. Монета лақтыру арқылы жеңімпаз анықтау футбол қауымдастығында ұзақ уақыт сынға ұшырады. Команда барлық күшін салып ойнайды, ал нәтижені сәттілік шешеді — мұны ешкім қабылдағысы келмеді. УЕФА мен ФИФА баламалы шешім іздеп, пенальти сериясына тоқтады.
Алайда жаңа жүйе де сынсыз қалмады. Сарапшылар мен бапкерлер оны «қатыгез лотерея» деп атай берді. Шынында да, пенальти серияда команданың ұжымдық күші емес, жеке ойыншының жүйкесі шешуші рөл атқарады. Ойын барысында тамаша ойнаған команда бір соққыдан жеңіліп қала алады. Бұл жайт бүгінге дейін пікірталас тудырады.
Дегенмен пенальти серия спорт тарихының ең драматикалық беттерін жасады. Еуропа чемпионаттары мен Әлем чемпионаты финалдарында өткен шиеленісті пенальти сериялары бүкіл әлемнің есінде қалды. Спортта кейде ең «қатыгез» деген жүйе ең есте қалатын сәттерді туғызады — пенальти де дәл осындай.